این مقاله براساس منابع علمی و همچنین تجربه‌های کلینیکی درمانی تدوین شده است. این مطلب با استفاده از تجربه بالینی مهرنوش مطیعی، متخصص مامایی و طب مکمل و اوریکولوتراپی با بیش از 30 سال تجربه گردآوری شده استو لطفا دقایقی مختصر همراه ما باشید!

آندومتریوز چیست؟

آندومتریوز یک بیماری مزمن، التهابی و وابسته به هورمون است که در آن سلول‌هایی شبیه بافت درونی رحم (اندومتر) در نقاطی خارج از رحم رشد می‌کنند. این ضایعات می‌توانند روی تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، دیوارهٔ لگن، روده، مثانه و حتی در موارد نادر در دیافراگم و بافت‌های دورتر قرار گیرند. این بافت‌ها در پاسخ به هورمون‌های چرخهٔ قاعدگی همان رفتاری را نشان می‌دهند که بافت داخلی رحم انجام می‌دهد؛ یعنی هر ماه دچار تغییرات، خونریزی و التهاب می‌شوند، اما چون خروجی ندارند، خون و مواد التهابی تجمع پیدا کرده و باعث درد، چسبندگی و اختلال عملکرد اندام‌های اطراف می‌شوند.

علائم آندومتریوز

علائم به‌شدت متفاوت هستند و ممکن است شامل مجموعه‌ای از دردهای چرخه‌ای و غیرچرخه‌ای، اختلالات گوارشی، مشکلات ادراری، و ناباروری باشند. شدت ضایعات با شدت علائم برابر نیست؛

بنابراین تشخیص بر اساس شرح بیماری و روش‌های تصویربرداری و در صورت لزوم لاپاراسکوپی انجام می‌شود.

علائم شایع آندومتریوز

1- درد قاعدگی شدید (Dysmenorrhea):

دردهایی که معمولاً از چند روز قبل از آغاز قاعدگی شروع شده، در طول قاعدگی شدیدتر می‌شوند و ممکن است تا چند روز بعد نیز ادامه یابند. این دردها ممکن است با کرامپ عضلانی، تهوع، تبخیری از سر و پا و ضعف همراه باشند و معمولاً به مسکن‌های ساده پاسخ ضعیفی می‌دهند.

2- درد مزمن لگن:

درد ثابتی که ممکن است تمام‌وقت یا متناوب باشد؛ به‌صورت درد مبهم، تیرکشنده یا سوزشی توصیف می‌شود و با فعالیت، جنسی یا حرکات روده بدتر می‌شود.

3- درد هنگام رابطه جنسی (Dyspareunia):

درد در اعماق لگن هنگام دخول یا بعد از آن که می‌تواند کیفیت زندگی جنسی را به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار دهد.

4- ناباروری:

کاهش شانس باروری به‌علت چسبندگی لوله‌ها یا اختلال در عملکرد تخمدان‌ها؛ برخی ضایعات اندومتریوزی تولید محیطی التهابی می‌کنند که باروری را مختل می‌سازد.

5- علائم گوارشی و ادراری:

ضایعات می‌توانند به دیوارهٔ روده یا مثانه چسبیده یا در آن نفوذ کنند و علائمی شبیه سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) ایجاد کنند. این علائم شامل نفخ، تغییرات در الگوی دفع، درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار و گاهی خونریزی از مسیر دفعی می‌شوند.

6- علائم سیستمیک و روانی:

خستگی مزمن، کاهش انرژی، افسردگی، اضطراب و اختلال خواب از علائم شایع همراه هستند. درد مزمن و اختلال در زندگی روزمره می‌تواند به مشکلات بین‌فردی و روانی منجر شود.

روش‌های تشخیصی آندومتریوز

تشخیص معمولاً ترکیبی از شرح حال دقیق، معاینهٔ بالینی و آزمایش‌های تصویربرداری است. در نهایت لاپاراسکوپی و مشاهدهٔ مستقیم ضایعات و نمونه‌برداری برای تشخیص قطعی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

درمان باید فردمحور باشد و بر اساس شدت علائم، سن بیمار، تمایل به بارداری و وجود بیماری‌های همراه انتخاب شود.

1- درمان دارویی:

اهداف درمان دارویی: کاهش درد، کاهش اندازهٔ ضایعات و کنترل التهابات و هورمون‌ها تا زمانی که بیمار به اهداف درمانی برسد یا برنامهٔ بارداری انجام شود.

• NSAIDs (مسکن‌ها): برای کنترل اولیهٔ درد و کرامپ‌ها.
• هورمون‌درمانی: قرص‌های ترکیبی، پروژسترون تنها، دستگاه‌های داخل رحمی آزادکنندهٔ پروژسترون (مانند میرنا)، و داروهایی مانند آگونیست‌های GnRH که به‌طور موقت تولید استروژن را سرکوب می‌کنند.
• داروهای تکمیلی: در برخی موارد از داروهای ضدالتهابی یا داروهای تنظیم‌کنندهٔ درد عصبی (مانند گاباپنتین) استفاده می‌شود.

2- درمان جراحی:

لاپاراسکوپی تشخیصی و درمانی به‌عنوان روشی برای برداشتن ضایعات، تخلیهٔ کیست‌ها و آزادسازی چسبندگی‌ها انجام می‌شود. در بیمارانی که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند یا در صورت وجود کیست‌های بزرگ یا انسداد لوله‌ها، جراحی نقش مهمی دارد. هیسترکتومی (برداشتن رحم) و یا اوفورکتومی (برداشتن تخمدان) فقط در موارد بسیار خاص و پس از بحث کامل دربارهٔ عواقب باروری و هورمونی در نظر گرفته می‌شود.

2- اوریکولوتراپی (درمان از طریق نقاط گوش):