عفونت و ناباروری!!!

«چند بار برای عفونت واژن دارو مصرف کردم، خوب شدم، ولی دوباره برگشت. ممکنه این عفونت‌ها باعث ناباروری بشن؟»

این نگرانی را نمی‌توان نادیده گرفت. مخصوصاً وقتی عفونت‌ها بارها تکرار می‌شوند یا با وجود مصرف دارو، علائمی مثل ترشح، سوزش، خارش یا درد دوباره ظاهر می‌شود. خیلی از زنان در چنین شرایطی اولین چیزی که به آن فکر می‌کنند، رحم و آینده باروری‌شان است.

اما واقعیت کمی متفاوت از چیزی است که معمولاً در اینترنت می‌خوانیم.

هر عفونت واژن یا دستگاه تناسلی باعث ناباروری نمی‌شود. بعضی عفونت‌ها محدود به واژن هستند و مستقیماً به رحم یا لوله‌های رحمی آسیب نمی‌زنند. در مقابل، برخی عفونت‌های درمان‌نشده، به‌خصوص بعضی عفونت‌های منتقله از راه جنسی، می‌توانند در صورت گسترش به قسمت‌های بالاتر دستگاه تولیدمثل باعث التهاب و آسیب شوند. [1]

آیا عفونت می‌تواند باعث ناباروری شود؟

پاسخ کوتاه این است: برخی عفونت‌ها می‌توانند روی باروری تأثیر بگذارند، اما همه عفونت‌ها نه.

برای مثال، عفونت‌های واژن همیشه به رحم و لوله‌های رحمی آسیب نمی‌زنند. نگرانی اصلی زمانی بیشتر می‌شود که بعضی عفونت‌ها، به‌خصوص کلامیدیا و سوزاک، درمان نشوند و از دهانه رحم به قسمت‌های بالاتر دستگاه تناسلی گسترش پیدا کنند.

این وضعیت می‌تواند به بیماری التهابی لگن یا PID منجر شود. PID ممکن است با التهاب و آسیب به دستگاه تولیدمثل همراه باشد و در بعضی زنان خطر ناباروری ناشی از آسیب لوله‌های رحمی و بارداری خارج‌رحمی را افزایش دهد. حتی موارد خفیف یا بدون علامت PID نیز ممکن است با خطر عوارض باروری همراه باشند. [1]

بنابراین اگر کسی بپرسد «عفونت باعث ناباروری می‌شود؟»، نمی‌توان یک جواب بله یا خیر برای همه افراد داد. نوع عفونت، محل درگیری، تشخیص به‌موقع و ایجاد یا عدم ایجاد عوارض اهمیت زیادی دارد.

ارتباط عفونت‌های مکرر با ناباروری چیست؟

یکی از اشتباهات رایج این است که هر بار علائم عفونت برمی‌گردد، همان داروی قبلی دوباره مصرف شود.

ممکن است یک بار دارو باعث برطرف شدن علائم شده باشد، اما اگر مشکل مرتب تکرار می‌شود، بهتر است به جای اینکه فقط دارو را عوض کنیم، علت عود را پیدا کنیم.

علائمی مثل خارش، سوزش، درد یا ترشح به‌تنهایی مشخص نمی‌کنند که دقیقاً چه نوع عفونتی وجود دارد و حتی ممکن است علت علائم، عفونت نباشد. برای مثال، CDC تأکید می‌کند که علائم عفونت قارچی واژن اختصاصی نیستند و در موارد مداوم یا عودکننده، ارزیابی و در صورت نیاز آزمایش اهمیت دارد. [2]

از جمله عواملی که می‌توانند در تکرار علائم یا عود عفونت نقش داشته باشند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. تشخیص نادرست نوع عفونت
2. مصرف خودسرانه دارو
3. درمان ناقص یا نامناسب
4. تغییر مکرر دارو بدون تشخیص دقیق
5. عود یک عفونت قبلی
6. وجود برخی عوامل زمینه‌ای
7. ابتلا به بعضی بیماری‌های مقاربتی
8. درمان نشدن شریک جنسی در مواردی که درمان او نیز ضروری است [1]

بنابراین عفونت مکرر واژن لزوماً به معنای آسیب به رحم یا ناباروری نیست؛ اما تکرار مداوم علائم، به‌خصوص اگر درمان نتیجه نداده باشد، ارزش بررسی دارد.

عفونت واژن، عفونت دهانه رحم و بیماری التهابی لگن چه تفاوتی با هم دارند؟

این سه عبارت گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، در حالی که از نظر پزشکی دقیقاً یک مفهوم ندارند.

این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که نمی‌توان صرفاً با دیدن یک ترشح یا احساس سوزش، درباره آینده باروری فرد قضاوت کرد.

HPV و ناباروری؛ آیا  عفونت ویروس HPV باعث ناباروری می‌شود؟

وقتی جواب تست HPV مثبت می‌شود، طبیعی است که اولین نگرانی فرد این باشد که «آیا دیگر نمی‌توانم باردار شوم؟»

مثبت شدن HPV به‌تنهایی به معنی ناباروری نیست.

بسیاری از عفونت‌های HPV گذرا هستند و توسط سیستم ایمنی بدن کنترل می‌شوند. نگرانی اصلی در مراقبت از HPV، به‌ویژه در مورد انواع پرخطر، بیشتر به عفونت پایدار و احتمال ایجاد تغییرات پیش‌سرطانی و سرطان دهانه رحم مربوط می‌شود. به همین دلیل، پیگیری نتیجه آزمایش و انجام غربالگری مناسب اهمیت دارد. [3]

در عین حال، پژوهش‌های علمی درباره ارتباط HPV و باروری نتایج کاملاً یکسانی نداشته‌اند. برخی مطالعات و مرورهای نظام‌مند احتمال ارتباط بعضی انواع HPV با مشکلات باروری را مطرح کرده‌اند، اما شواهد موجود به‌قدری قطعی نیست که بتوان HPV را به‌عنوان علت مستقیم ناباروری در همه افراد معرفی کرد. [4]

از طرف دیگر، بعضی ضایعات دهانه رحم ممکن است به درمان نیاز داشته باشند و نوع درمان، بسته به شرایط، می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های مربوط به حفظ باروری اهمیت داشته باشد.

به همین دلیل اگر تست HPV مثبت شده باشد، نباید صرفاً بر اساس مثبت بودن آزمایش دچار ترس شد یا آن را نادیده گرفت.

تفسیر نتیجه HPV باید در کنار نتیجه پاپ اسمیر، نوع HPV، سن، سابقه پزشکی و سایر شرایط فرد انجام شود.

تبخال تناسلی و ناباروری

تبخال تناسلی معمولاً به وسیله ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد می‌شود و می‌تواند با تاول، زخم، سوزش یا خارش همراه باشد. البته گاهی علائم بسیار خفیف هستند یا فرد متوجه آنها نمی‌شود.

داشتن تبخال تناسلی به‌تنهایی به این معنی نیست که فرد نمی‌تواند باردار شود.

با این حال، اگر فرد باردار باشد یا قصد بارداری داشته باشد، لازم است سابقه تبخال تناسلی را با پزشک یا ماما در میان بگذارد؛ زیرا مدیریت عفونت HSV در دوران بارداری، به‌ویژه نزدیک زمان زایمان، اهمیت دارد. [5]

بنابراین داشتن تبخال تناسلی به معنی از دست رفتن شانس بارداری نیست، اما بهتر است وضعیت فرد با توجه به سابقه و شرایط بارداری ارزیابی شود.

چرا بعضی عفونت‌ها مدام برمی‌گردند؟

وقتی یک عفونت برای سومین یا چهارمین بار برمی‌گردد، شاید وقت آن باشد که به جای پرسیدن «چه دارویی بخورم؟»، سؤال دیگری مطرح کنیم:

«چرا این مشکل دوباره ایجاد می‌شود؟»

علت عفونت‌های تکرارشونده زنان در همه افراد یکسان نیست.

گاهی تشخیص اولیه درست نبوده، گاهی درمان کامل انجام نشده و گاهی هم علائمی که شبیه عفونت هستند، علت دیگری دارند.

همچنین ممکن است فرد به یک بیماری مقاربتی مبتلا شده باشد و تا زمانی که تشخیص داده نشود، مشکل ادامه پیدا کند.

برای مثال، در عفونت قارچی مکرر واژن، CDC توصیه می‌کند در موارد عودکننده یا پیچیده، تشخیص بالینی و در صورت نیاز آزمایش برای مشخص شدن عامل عفونت انجام شود. [2]

به همین دلیل، تشخیص علت علائم قبل از شروع یا تکرار درمان اهمیت زیادی دارد.

عفونت مقاوم به درمان؛ چه زمانی باید بررسی دقیق‌تری انجام شود؟

اگر دارویی که قبلاً مصرف کرده‌اید دیگر مؤثر نیست یا علائم مدت کوتاهی پس از درمان برمی‌گردند، بهتر است خودسرانه سراغ داروی قوی‌تر نروید.

به‌خصوص تکرار خودسرانه داروها می‌تواند باعث شود علت اصلی مشکل دیرتر تشخیص داده شود. در عفونت‌های مکرر، ممکن است نیاز باشد بر اساس علائم و سابقه فرد، معاینه یا آزمایش‌های لازم انجام شود تا مشخص شود: [2]

• آیا واقعاً عفونت وجود دارد؟
• چه نوع عفونتی مطرح است؟
• آیا درمان قبلی مناسب بوده؟
• آیا احتمال بیماری مقاربتی وجود دارد؟
• آیا علت دیگری باعث ایجاد علائم شده است؟

هدف از بررسی یک عفونت مقاوم به درمان این نیست که حتماً داروی قوی‌تری تجویز شود؛ هدف، پیدا کردن علت واقعی مشکل و انتخاب درمان مناسب است.

چه زمانی انجام تست HPV و پاپ اسمیر اهمیت پیدا می‌کند؟

پاپ اسمیر و تست HPV دو آزمایش متفاوت هستند، هرچند هر دو در ارتباط با سلامت دهانه رحم استفاده می‌شوند.

پاپ اسمیر تغییرات غیرطبیعی سلول‌های دهانه رحم را بررسی می‌کند.

تست HPV برای شناسایی انواع خاصی از ویروس HPV، به‌ویژه انواع پرخطر، استفاده می‌شود.

در برنامه‌های غربالگری امروزی، تست HPV نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دهانه رحم دارد و WHO در راهنمای جدید خود بر استفاده از روش‌های مبتنی بر HPV در برنامه‌های غربالگری تأکید کرده است. [3]

اینکه یک زن چه زمانی به پاپ اسمیر یا HPV نیاز دارد و فاصله بین آزمایش‌ها چقدر باشد، برای همه یکسان نیست و به عواملی مانند سن، سابقه پزشکی، نتایج آزمایش‌های قبلی و برنامه غربالگری مورد استفاده بستگی دارد.

پس اگر مدت زیادی از آخرین آزمایش شما گذشته یا نتیجه قبلی غیرطبیعی بوده است، بهتر است زمان مناسب آزمایش بعدی را با پزشک یا ماما بررسی کنید.

پاپ اسمیر و HPV چه ارتباطی با هم دارند؟

یکی از پرسش‌های رایج این است که اگر HPV انجام بدهم، دیگر پاپ اسمیر لازم نیست؟

لزوم انجام هر کدام از این آزمایش‌ها به شرایط فرد و روش غربالگری مورد استفاده بستگی دارد.

در واقع، این دو آزمایش اطلاعات یکسانی ارائه نمی‌کنند. ممکن است فرد HPV داشته باشد اما در همان زمان تغییرات سلولی قابل توجهی دیده نشود، یا نتیجه آزمایش‌های سلولی نیازمند بررسی بیشتری باشد.

به همین دلیل، نتیجه یک آزمایش نباید بدون توجه به سایر اطلاعات پزشکی تفسیر شود. در صورت مثبت بودن HPV یا غیرطبیعی بودن نتیجه سلولی، مسیر پیگیری بر اساس نتیجه آزمایش و میزان خطر تعیین می‌شود. [3]

تشخیص و مشاوره بیماری‌های مقاربتی

صحبت کردن درباره بیماری‌های مقاربتی برای بعضی افراد آسان نیست. ترس از قضاوت شدن یا خجالت باعث می‌شود گاهی مراجعه به پزشک به تأخیر بیفتد.

در حالی که بعضی بیماری‌های مقاربتی ممکن است بدون علامت یا با علائم بسیار خفیف باشند. برای مثال، کلامیدیا در بسیاری از افراد بدون علامت است و همین موضوع می‌تواند باعث تأخیر در تشخیص و درمان شود. [1]

اگر علائمی مانند زخم، تاول، ترشح غیرطبیعی، سوزش، درد هنگام ادرار یا درد لگنی وجود دارد، یا فرد در معرض یک عفونت مقاربتی قرار گرفته است، بهتر است موضوع بدون خجالت با پزشک یا ماما مطرح شود.

مشاوره می‌تواند شامل بررسی علائم، سابقه بیماری، آزمایش‌های مورد نیاز و در صورت لزوم پیگیری و درمان شریک جنسی باشد.

معاینه زنان بدون درد؛ آیا واقعاً ممکن است؟

برای بعضی زنان، خودِ فکر کردن به معاینه زنان باعث اضطراب می‌شود؛ به‌خصوص اگر قبلاً تجربه ناخوشایندی داشته‌اند.

واقعیت این است که نمی‌توان قول داد هر معاینه‌ای برای همه افراد کاملاً بدون درد خواهد بود. شرایط بدنی، التهاب، خشکی، اضطراب و نوع معاینه می‌تواند میزان ناراحتی را تغییر دهد.

اما می‌توان کاری کرد که معاینه تا حد امکان آرام و قابل تحمل باشد.

یک معاینه محترمانه باید با توجه به شرایط مراجعه‌کننده انجام شود. توضیح دادن مراحل معاینه قبل از شروع، رعایت حریم شخصی، توجه به احساس بیمار و متوقف کردن یا تغییر روند معاینه در صورت درد قابل توجه، همگی اهمیت دارند.

هدف از معاینه زنان با حداقل ناراحتی این است که بیمار احساس امنیت و آرامش بیشتری داشته باشد و معاینه به یک تجربه ترسناک تبدیل نشود.

در کلینیک مهرنوش مطیعی تلاش می‌شود معاینه با توضیح مراحل، رعایت حریم شخصی و توجه به شرایط هر مراجعه‌کننده، تا حد امکان آرام و با حداقل ناراحتی انجام شود.

اگر عفونت‌های مکرر دارید و قصد بارداری دارید چه کار کنید؟

اگر قصد بارداری دارید و در عین حال با عفونت‌های تکرارشونده مواجه هستید، بهتر است موضوع را جدی بگیرید؛ نه به این معنی که حتماً مشکلی برای باروری ایجاد شده، بلکه برای اینکه علت مشکل مشخص شود.

قبل از مراجعه بهتر است:

• نتایج آزمایش‌های قبلی را همراه داشته باشید.
• نام داروهایی را که قبلاً مصرف کرده‌اید یادداشت کنید.
• تعداد دفعات عود عفونت را به خاطر داشته باشید.
• زمان شروع علائم و ارتباط آنها با قاعدگی یا رابطه جنسی را در صورت مرتبط بودن یادداشت کنید.
• اگر تست HPV یا پاپ اسمیر داشته‌اید، نتیجه آن را همراه ببرید.
• اگر احتمال بیماری مقاربتی وجود دارد، بدون خجالت درباره آن صحبت کنید.
• از مصرف خودسرانه داروهای ضدعفونت یا آنتی‌بیوتیک قبل از تشخیص خودداری کنید.

و یک نکته مهم: اگر برای بارداری اقدام کرده‌اید، نباید تمام مشکل باروری را به عفونت نسبت داد. ناباروری می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و گاهی عوامل زن و مرد همزمان در آن نقش دارند.

چرا تشخیص علت عفونت مهم‌تر از درمان موقت آن است؟

گاهی یک دارو علائم را برای مدتی برطرف می‌کند و همین باعث می‌شود تصور کنیم مشکل کاملاً حل شده است.

اما اگر چند هفته بعد دوباره همان خارش، سوزش، ترشح یا درد برگردد، بهتر است موضوع از زاویه دیگری بررسی شود.

درمان موفق فقط به معنی از بین رفتن موقت علائم نیست؛ مهم این است که علت مشکل تا حد امکان مشخص شود.

این موضوع در عفونت‌های مکرر، عفونت‌های مقاوم به درمان و بیماری‌های مقاربتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در موارد عودکننده، تشخیص دقیق می‌تواند از مصرف تکراری درمان نامناسب جلوگیری کند. [2]

به‌خصوص اگر قصد بارداری دارید، بررسی سابقه عفونت‌های دستگاه تناسلی و عوامل مؤثر بر سلامت باروری می‌تواند به تصمیم‌گیری درست‌تر کمک کند.

چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟

اگر یکی از این علائم را دارید، بهتر است برای بررسی مراجعه کنید:

• عفونت یا علائم تناسلی مرتب تکرار می‌شود.
• درمان قبلی مؤثر نبوده است.
• مدت کوتاهی بعد از درمان دوباره علائم برگشته‌اند.
• ترشح غیرطبیعی یا بدبو دارید.
• هنگام ادرار سوزش یا درد دارید.
• درد زیر شکم یا لگن ایجاد شده است.
• خونریزی غیرطبیعی دارید.
• بعد از رابطه جنسی خونریزی مشاهده می‌کنید.
• در ناحیه تناسلی زخم، تاول یا ضایعه جدید ایجاد شده است.
• احتمال ابتلا به بیماری مقاربتی وجود دارد.
• تست HPV مثبت شده یا پاپ اسمیر غیرطبیعی بوده است.
• قصد بارداری دارید و سابقه عفونت‌های مکرر یا بیماری مقاربتی داشته‌اید.

اگر درد شدید لگنی، تب، خونریزی قابل توجه یا احساس بیماری شدید وجود دارد، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.

بررسی عفونت‌های مکرر، بیماری‌های مقاربتی و سلامت باروری

اگر مدت‌هاست با عفونت‌های تکرارشونده درگیر هستید یا هر بار بعد از مصرف دارو، مشکل دوباره برمی‌گردد، شاید وقت آن باشد که به جای درمان‌های تکراری، علت اصلی بررسی شود.

در این زمینه، بسته به شرایط فرد، خدماتی مانند موارد زیر می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد:

• بررسی عفونت‌های مکرر و مقاوم به درمان
• تشخیص و مشاوره بیماری‌های مقاربتی
• مشاوره درباره HPV و تبخال تناسلی
• مشاوره درباره تست HPV و پاپ اسمیر
• بررسی ارتباط عفونت‌های دستگاه تناسلی با مشکلات باروری
• معاینه زنان با رویکرد آرام، محترمانه و با توجه به شرایط مراجعه‌کننده

اگر درباره عفونت و ناباروری، عفونت‌های مکرر، HPV، تبخال تناسلی یا نتیجه آزمایش‌های خود نگرانی دارید، بهتر است شرایط شما به‌صورت فردی بررسی شود.

گاهی یک بررسی درست می‌تواند نگرانی بزرگی را برطرف کند.

برای دریافت مشاوره و بررسی شرایط خود، می‌توانید با مطب تماس بگیرید.

مطالب پیشنهادی:

نقش یک ماما در بارداری

ورزش‌های مناسب آندومتریوز: رهایی از درد با حرکت

تاثیر ناباروری بر روابط زوجین

سخن پایانی:

رابطه میان عفونت و ناباروری موضوعی است که نباید نه بیش از حد جدی گرفته شود و نه نادیده گرفته شود.

عفونت‌های مکرر واژن لزوماً به معنی ناباروری نیستند؛ اما بعضی عفونت‌های درمان‌نشده، به‌خصوص کلامیدیا و سوزاک، می‌توانند در صورت ایجاد بیماری التهابی لگن به دستگاه تولیدمثل آسیب بزنند. [1]

از طرف دیگر، HPV و تبخال تناسلی نیز هر کدام شرایط خاص خودشان را دارند و مثبت شدن HPV یا ابتلا به تبخال تناسلی به‌تنهایی به معنی از دست رفتن شانس بارداری نیست؛ با این حال، پیگیری مناسب و توجه به شرایط فرد اهمیت دارد. [3][5]

اگر عفونت‌ها مرتب تکرار می‌شوند، درمان قبلی جواب نداده، احتمال بیماری مقاربتی وجود دارد یا برای بارداری برنامه دارید، بهتر است به جای خوددرمانی و تکرار نسخه‌های قبلی، علت مشکل به‌طور دقیق بررسی شود.

سلامت باروری با تشخیص درست شروع می‌شود، نه صرفاً با مصرف مکرر دارو.

برای اطلاع از مطالب آموزشی و خدمات کلینیک مهرنوش مطیعی می‌توانید پیج اینستاگرام را نیز دنبال کنید.

منابع علمی:

[1] CDC. Pelvic Inflammatory Disease (PID).
[2] CDC. Vulvovaginal Candidiasis.
[3] WHO. HPV-Based Cervical Cancer Screening.
[4] Yuan S, et al. HPV Infection and Female Infertility. 2020.
[5] CDC. Genital Herpes – STI Guidelines.

برای اطلاع از تمامی لاین‌ها و پکیج‌ها، همین حالا اقدام کنید!